Người Việt hay hình dung Bắc Âu lạnh khủng khiếp, nhưng mùa đông ở Stockholm thực ra không lạnh bằng nhiều nơi ở lục địa châu Âu. Con số nhiệt độ và cảm giác lạnh là hai chuyện khác nhau, và bài này nói cả hai.
- Mùa đông ở Stockholm thường dao động quanh mức không độ và vài độ dưới không.
- Ở miền bắc Thuỵ Điển, nhiệt độ có thể xuống dưới âm hai mươi độ.
- Kỷ lục lạnh nhất từng ghi nhận ở Thuỵ Điển là dưới âm năm mươi độ.
- Dòng hải lưu ấm khiến nước này ấm hơn nhiều vùng cùng vĩ độ.
Nhiệt độ theo vùng
Phần con số, nói theo vùng vì chênh lệch rất lớn.
Vùng cực nam có mùa đông ôn hoà, nhiều năm gần như không có tuyết đọng lâu.
Stockholm và vùng trung phần có mùa đông lạnh vừa, tuyết đọng theo đợt.
Miền bắc có mùa đông dài và lạnh sâu, tuyết phủ liên tục nhiều tháng.
Vùng núi phía tây bắc là nơi lạnh nhất.
Kỷ lục lạnh nhất được ghi nhận vào năm 1966 tại một trạm ở miền bắc.
Chênh lệch này lớn tới mức phải nói rõ vùng nào khi bàn về mùa đông: tháng một ở Malmö và tháng một ở Kiruna chênh nhau hàng chục độ.
Vì sao không lạnh như vĩ độ
Phần giải thích, nối với bài ở chuyên mục địa lý.
Dòng hải lưu ấm chảy lên phía bắc Đại Tây Dương mang nhiệt tới vùng Bắc Âu.
Gió tây mang không khí đã được biển làm ấm vào đất liền.
Vùng ven biển vì thế ấm hơn vùng sâu trong đất liền.
Cùng vĩ độ ở Canada hoặc Siberia lạnh hơn rất nhiều.
Tuy nhiên hiệu ứng này giảm dần khi đi sâu vào phía bắc và phía đông.
Đây là điều đáng nhớ khi so sánh: Stockholm nằm ở vĩ độ cao hơn phần lớn Canada có người ở, nhưng mùa đông lại dễ chịu hơn — hoàn toàn nhờ đại dương.
Cảm giác lạnh khác con số
Phần quan trọng với người mới.
Gió làm cảm giác lạnh tăng lên đáng kể so với nhiệt độ đo được.
Độ ẩm cao ở vùng ven biển làm cái lạnh thấm hơn.
Không khí khô ở miền bắc khiến âm hai mươi độ dễ chịu hơn nhiều người tưởng.
Thiếu ánh sáng làm cảm giác mùa đông nặng nề hơn.
Quen dần sau vài mùa là chuyện có thật.
Người sống lâu ở đây hay nói một điều ngược trực giác: âm hai mươi độ trời quang ở miền bắc dễ chịu hơn không độ có gió ẩm ở ven biển phía nam — và ai từng trải qua cả hai đều xác nhận.
Tuyết và băng
Phần hiện tượng.
Lượng tuyết khác nhau rất nhiều giữa các năm ở miền nam.
Miền bắc có tuyết phủ ổn định suốt mùa.
Băng đen là lớp băng mỏng trong suốt trên mặt đường, rất khó nhìn thấy.
Đây là nguyên nhân ngã và tai nạn phổ biến.
Mùa chuyển tiếp với nhiệt độ dao động quanh không độ là lúc nguy hiểm nhất.
Đây là rủi ro mà người mới sang hay coi nhẹ: ngã trên băng gây chấn thương thật, nhất là với người lớn tuổi — và đó là lý do người ta bán rất nhiều loại đế chống trượt lắp vào giày.
Biến đổi khí hậu và mùa đông
Phần khép lại.
Mùa đông ở Thuỵ Điển đang có xu hướng ngắn lại và ấm lên.
Số ngày có tuyết phủ giảm ở miền nam.
Hồ và biển đóng băng ít hơn và muộn hơn so với trước.
Điều này ảnh hưởng tới thể thao mùa đông và tới hệ sinh thái.
Vùng bắc vẫn giữ mùa đông rõ rệt nhưng cũng đang đổi.
Biển đóng băng
Hiện tượng đặc trưng vùng Baltic.
Vịnh Bothnia thường đóng băng vào mùa đông.
Mức độ đóng băng khác nhau rất nhiều giữa các năm.
Thuỵ Điển có đội tàu phá băng giữ luồng cho tàu hàng.
Cảng phía bắc phụ thuộc vào việc luồng được giữ thông.
Nước lợ đóng băng ở nhiệt độ cao hơn nước biển mặn.
Đây là lý do độ mặn thấp của biển Baltic có ý nghĩa thực tế: nước ít mặn đóng băng dễ hơn, nên vùng biển này đóng băng nhiều hơn các vùng biển cùng vĩ độ khác.
Đây là thay đổi nhiều người cảm nhận được trong đời mình: các cuộc thi trượt tuyết ở miền nam phải chuyển địa điểm hoặc dùng tuyết nhân tạo — điều chưa từng phải làm vài thập niên trước.
Mùa đông Stockholm lạnh bao nhiêu?
Thường dao động quanh mức không độ và vài độ dưới không — không lạnh bằng nhiều nơi ở lục địa châu Âu, trong khi miền bắc Thuỵ Điển có thể xuống dưới âm hai mươi độ.
Vì sao Thuỵ Điển không lạnh như vĩ độ của nó?
Nhờ dòng hải lưu ấm chảy lên phía bắc Đại Tây Dương và gió tây mang không khí đã được biển làm ấm vào đất liền — cùng vĩ độ ở Canada hay Siberia lạnh hơn rất nhiều.
Nhiệt độ thấp có luôn khó chịu hơn không?
Không — âm hai mươi độ trời quang khô ở miền bắc thường dễ chịu hơn không độ có gió ẩm ở ven biển phía nam, vì gió và độ ẩm làm cái lạnh thấm hơn nhiều.
Băng đen là gì?
Lớp băng mỏng trong suốt trên mặt đường rất khó nhìn thấy, là nguyên nhân ngã và tai nạn phổ biến — nguy hiểm nhất vào mùa chuyển tiếp khi nhiệt độ dao động quanh không độ.
