Ở Thuỵ Điển, đến muộn mười lăm phút không phải chuyện nhỏ, và ngồi cạnh người lạ trên xe buýt còn nhiều ghế trống có thể bị coi là kỳ lạ. Đây là những quy ước không ai nói ra nhưng ai cũng giữ.
- Đúng giờ được coi trọng ở mức rất cao trong cả việc công lẫn việc riêng.
- Nhiều nơi dùng hệ thống lấy số thứ tự thay cho xếp hàng đứng.
- Khoảng cách cá nhân trong giao tiếp rộng hơn nhiều nước châu Á.
- Bỏ giày khi vào nhà người khác là quy tắc gần như bắt buộc.
Đúng giờ
Quy ước quan trọng nhất.
Hẹn mấy giờ thì có mặt đúng giờ đó, không sớm không muộn.
Đến muộn được coi là thiếu tôn trọng thời gian của người khác.
Nếu biết sẽ muộn thì phải báo trước.
Cuộc họp bắt đầu và kết thúc đúng giờ đã định.
Đến sớm quá cũng không hay khi được mời tới nhà.
Chi tiết cuối gây bất ngờ với nhiều người: tới nhà ai sớm hơn giờ hẹn là gây phiền cho chủ nhà — vì họ đang chuẩn bị, nên đi vòng quanh khu phố vài phút là chuyện thường thấy.
Xếp hàng và lấy số
Phần rất thực tế.
Nhiều cửa hàng, quầy dịch vụ và cơ quan dùng máy phát số thứ tự.
Vào là lấy số trước, rồi ngồi chờ tới lượt.
Không lấy số mà đứng đợi có thể bị bỏ qua hoàn toàn.
Chen ngang là điều bị phản ứng mạnh.
Ở nơi không có máy, người ta vẫn giữ thứ tự đến trước.
Đây là lỗi mà người mới sang hay mắc trong tuần đầu: vào tiệm bánh hay quầy thịt mà không lấy số thì đứng mãi không ai gọi — nên thói quen đầu tiên khi bước vào là tìm máy lấy số.
Không gian riêng
Phần khoảng cách xã hội.
Người Thuỵ Điển giữ khoảng cách vật lý rộng khi nói chuyện.
Trên phương tiện công cộng, người ta ngồi cách nhau nếu còn chỗ.
Nói chuyện với người lạ trên xe buýt không phổ biến.
Chạm vào người khác trong giao tiếp thông thường rất hạn chế.
Chào hỏi thường bằng cái gật đầu hoặc bắt tay.
Điều cần hiểu để không hiểu lầm: giữ khoảng cách không phải lạnh nhạt mà là cách thể hiện tôn trọng không gian của người khác — và người Thuỵ Điển rất cởi mở khi đã quen.
Trong nhà và khi được mời
Phần lễ nghi.
Bỏ giày ngay ở cửa khi vào nhà người khác.
Mang một món nhỏ khi được mời ăn tối là phép lịch sự.
Hỏi trước khi chụp ảnh trong nhà người khác.
Về đúng giờ đã nói, không nán lại quá lâu.
Cảm ơn lại vào ngày hôm sau là thói quen phổ biến.
Một chi tiết nữa về ăn uống: ở nhiều nhóm bạn, chia đều hoá đơn là mặc định — mời cả bàn không phải thói quen ở đây, và việc kiên quyết trả hết có thể làm người khác khó xử.
Những điều nên tránh
Phần khép lại.
Không nói to nơi công cộng.
Không hỏi thu nhập hoặc chuyện riêng tư khi mới quen.
Không ngắt lời người khác.
Không đưa ra nhận xét mang tính phân biệt, kể cả đùa.
Không tự cho mình là trung tâm trong nhóm.
Kết bạn ở Thuỵ Điển
Phần khó nhất với người mới.
Người Thuỵ Điển thường có nhóm bạn hình thành từ thời đi học.
Kết bạn mới ở tuổi trưởng thành cần thời gian dài hơn.
Quan hệ thường bắt đầu từ hoạt động chung chứ không từ trò chuyện ngẫu nhiên.
Tham gia câu lạc bộ, hiệp hội hoặc lớp học là cách hiệu quả nhất.
Mời ăn tối ở nhà là dấu hiệu quan hệ đã thân.
Đây là điều nhiều người nước ngoài nhận xét chung: khó bắt đầu nhưng khi đã thành bạn thì rất bền — nên đừng nản trong năm đầu, và nên chủ động tham gia hoạt động có tổ chức.
Thời gian và lịch hẹn
Phần bổ sung về nhịp sống.
Người ta hẹn gặp trước khá lâu chứ ít khi rủ đột xuất.
Ghé nhà không báo trước là điều hiếm.
Lịch cá nhân được coi trọng và ít bị thay đổi.
Cuối tuần thường dành cho gia đình.
Kỳ nghỉ được lên kế hoạch từ rất sớm.
Với người quen văn hoá rủ nhau tuỳ hứng, đây là điều chỉnh cần thiết: ở Thuỵ Điển, muốn gặp ai thì nên hẹn trước vài ngày tới vài tuần — và việc đó không có nghĩa là họ không muốn gặp bạn.
Điều đọng lại về cách hoà nhập: người Thuỵ Điển ít khi nói thẳng rằng bạn làm sai quy ước — họ chỉ giữ khoảng cách, nên quan sát và hỏi người quen là cách học nhanh nhất.
Đúng giờ ở Thuỵ Điển nghiêm tới mức nào?
Rất nghiêm — hẹn mấy giờ thì có mặt đúng giờ đó, muộn bị coi là thiếu tôn trọng và phải báo trước nếu biết sẽ muộn; nhưng tới nhà ai sớm hơn giờ hẹn cũng gây phiền cho chủ nhà.
Vì sao phải lấy số khi vào cửa hàng?
Nhiều quầy dịch vụ dùng máy phát số thứ tự, và không lấy số mà đứng đợi thì có thể bị bỏ qua hoàn toàn — nên thói quen đầu tiên khi bước vào là tìm máy lấy số.
Người Thuỵ Điển có lạnh nhạt không?
Giữ khoảng cách vật lý và ít nói chuyện với người lạ không phải lạnh nhạt mà là cách tôn trọng không gian của người khác — họ rất cởi mở khi đã quen.
Được mời tới nhà thì nên làm gì?
Bỏ giày ngay ở cửa, mang một món nhỏ, tới đúng giờ và không nán lại quá lâu; ở nhiều nhóm bạn thì chia đều hoá đơn là mặc định chứ không ai mời cả bàn.
