Có một loại quả mọng vàng chỉ mọc ở đầm lầy phía bắc Thuỵ Điển, và người ta giữ kín chỗ tìm được nó như bí mật gia đình. Hái nấm và quả là hoạt động mà cả nước tham gia vào mùa thu.
- Quyền tiếp cận tự nhiên cho phép hái nấm và quả mọng ở phần lớn nơi.
- Việt quất dại và lingon là hai loại quả phổ biến nhất.
- Quả mọng vàng ở đầm lầy phía bắc là loại quý nhất.
- Mùa nấm chính rơi vào cuối hè và mùa thu.
Các loại quả mọng
Phần nhận diện.
Việt quất dại mọc khắp rừng và rất dễ tìm, ruột màu tím đậm.
Lingon là quả đỏ nhỏ, chua, mọc ở nơi khô hơn.
Quả mâm xôi dại và dâu rừng có ở ven rừng và bãi trống.
Quả mọng vàng mọc ở đầm lầy phía bắc và rất khó tìm.
Có một số loại quả không ăn được, cần biết phân biệt.
Điểm khác biệt với việt quất trồng bán trong siêu thị: việt quất dại Bắc Âu có ruột tím còn loại trồng thường ruột trắng — và vị đậm hơn hẳn.
Hái nấm
Phần cần cẩn trọng nhất.
Rừng Thuỵ Điển có nhiều loài nấm ăn được có giá trị.
Nấm mỡ gà vàng là loài được ưa chuộng nhất.
Nấm porcini cũng phổ biến và được đánh giá cao.
Nhưng cũng có những loài rất độc, một số gây tử vong.
Có loài độc trông giống loài ăn được.
Quy tắc an toàn tuyệt đối: chỉ hái loài mình chắc chắn nhận ra, không dựa vào ứng dụng nhận diện qua ảnh — có các khoá học nhận diện nấm và nhiều hội địa phương tổ chức đi hái có hướng dẫn.
Mùa và nơi hái
Phần thời điểm.
Việt quất chín vào khoảng tháng bảy và tháng tám.
Lingon chín muộn hơn, khoảng tháng tám và tháng chín.
Quả mọng vàng chín vào giữa hè ở phía bắc.
Mùa nấm chính là cuối hè và mùa thu, phụ thuộc lượng mưa.
Năm ẩm cho nhiều nấm hơn năm khô.
Về nơi hái, có một quy tắc bất thành văn rất được tôn trọng: người ta không hỏi và không tiết lộ chỗ hái nấm ngon — đây là một trong số ít điều người Thuỵ Điển giữ kín thật sự.
Chế biến và bảo quản
Phần ẩm thực.
Mứt lingon là món ăn kèm truyền thống với thịt và bánh khoai.
Việt quất được làm mứt, làm bánh và nấu súp ngọt.
Quả mọng vàng thường ăn với kem hoặc với phô mai nướng đặc sản vùng bắc.
Nấm được sấy khô hoặc cấp đông để dùng quanh năm.
Nhiều gia đình tự làm đủ dùng cho cả năm.
Đây là nét văn hoá còn rất sống: tủ đông của nhiều gia đình Thuỵ Điển có ngăn riêng cho quả và nấm hái mùa trước — kể cả ở thành phố.
Người nước ngoài tham gia thế nào
Phần thực dụng, khép bài.
Quyền hái áp dụng cho tất cả mọi người.
Nên đi cùng người có kinh nghiệm trong những lần đầu.
Có sách hướng dẫn nhận diện bằng nhiều thứ tiếng.
Mang giỏ thoáng thay vì túi nhựa để nấm không bị hỏng.
Báo cho ai đó biết mình đi đâu, vì rừng dễ lạc hơn tưởng.
Hái quả theo mùa vụ thương mại
Phần lao động, có mặt xã hội cần nói.
Ngoài người dân tự hái, có hoạt động hái quả mọng quy mô thương mại.
Nhiều lao động thời vụ từ nước ngoài tham gia vào ngành này.
Điều kiện làm việc của nhóm này từng là vấn đề được báo chí nêu.
Đã có quy định về hợp đồng và mức lương tối thiểu cho lao động thời vụ.
Người hái cần giấy tờ hợp lệ để làm việc.
Đây là mặt ít ai nghĩ tới của một hoạt động trông rất thơ mộng: quả mọng bán trong siêu thị phần lớn do lao động thời vụ hái, và điều kiện làm việc của họ là chủ đề được giám sát.
Quả rừng trong ẩm thực Thuỵ Điển
Phần món ăn cụ thể.
Mứt lingon ăn kèm thịt viên và bánh khoai tây là cặp món kinh điển.
Súp việt quất là món ngọt được dùng cả trong thể thao mùa đông, vì dễ uống khi lạnh.
Bánh nướng nhân quả rừng là món tráng miệng mùa hè phổ biến.
Nước ép quả rừng pha loãng là đồ uống quen thuộc trong gia đình.
Nấm rừng được nấu với kem làm món ăn kèm hoặc nhân bánh.
Điều thú vị về vai trò của các món này: chúng là cầu nối giữa bếp hiện đại và việc tự hái trong rừng — một gia đình ở Stockholm vẫn có thể dùng quả do chính mình hái mùa trước.
Lưu ý an toàn cuối cùng và quan trọng nhất: rừng Thuỵ Điển trông giống nhau ở mọi hướng và sóng điện thoại không phủ khắp — mỗi năm đều có người đi hái nấm bị lạc phải nhờ cứu hộ.
Được hái nấm và quả ở đâu?
Ở phần lớn nơi theo quyền tiếp cận tự nhiên, kể cả trên đất tư — trừ khu vực gần nhà ở, ruộng đang canh tác và các khu bảo tồn có quy định riêng.
Hái nấm có nguy hiểm không?
Có — rừng Thuỵ Điển có những loài rất độc, một số gây tử vong và có loài độc trông giống loài ăn được; quy tắc là chỉ hái loài mình chắc chắn nhận ra, không dựa vào ứng dụng nhận diện qua ảnh.
Mùa hái là khi nào?
Việt quất khoảng tháng bảy tám, lingon tháng tám chín, quả mọng vàng giữa hè ở phía bắc; mùa nấm chính là cuối hè và mùa thu, năm ẩm cho nhiều nấm hơn năm khô.
Đi hái cần lưu ý gì về an toàn?
Báo cho ai đó biết mình đi đâu, mang giỏ thoáng thay vì túi nhựa, và nhớ rằng rừng trông giống nhau ở mọi hướng với sóng điện thoại không phủ khắp — mỗi năm đều có người bị lạc phải nhờ cứu hộ.
