Thuỵ Điển có khoảng một trăm nghìn hồ, và một con kênh đào từ thế kỷ mười chín nối biển phía đông với biển phía tây xuyên qua cả nước. Nước là đặc điểm định hình cảnh quan ở đây không kém gì rừng.
- Thuỵ Điển có khoảng một trăm nghìn hồ lớn nhỏ.
- Vänern là hồ lớn nhất trong Liên minh châu Âu.
- Kênh Göta hoàn thành năm 1832, nối hai bờ biển.
- Các hồ đều hình thành do băng hà.
Vì sao có nhiều hồ đến vậy
Phần nguyên nhân.
Khối băng thời băng hà bào mòn nền đá cứng bên dưới.
Băng khoét các chỗ trũng theo đường nứt và chỗ đá mềm hơn.
Khi băng tan, các chỗ trũng đó đầy nước.
Vật liệu do băng để lại cũng chặn dòng chảy tạo thêm hồ.
Nền đá cổ ít thấm nước nên hồ giữ được nước.
Đây là lý do bản đồ Thuỵ Điển trông lấm chấm xanh: toàn bộ cảnh quan là sản phẩm của một khối băng tan cách đây mười nghìn năm, và các hồ là dấu vết rõ nhất.
Các hồ lớn
Phần địa danh.
Vänern ở phía tây nam là hồ lớn nhất Liên minh châu Âu.
Vättern là hồ dài và sâu, nước rất trong.
Mälaren nằm cạnh Stockholm và thông ra biển.
Hjälmaren là hồ lớn thứ tư.
Các hồ này đều có tàu thuyền và hoạt động du lịch.
Một chi tiết thực dụng: nhiều thành phố lấy nước sinh hoạt trực tiếp từ hồ — nên chất lượng nước hồ là vấn đề sức khoẻ cộng đồng chứ không chỉ là vấn đề môi trường.
Kênh Göta
Phần công trình lịch sử.
Kênh Göta nối biển Baltic ở phía đông với eo biển phía tây.
Công trình hoàn thành năm 1832 sau hơn hai mươi năm thi công.
Tuyến đi qua các hồ lớn, nối chúng bằng các đoạn kênh đào.
Có hệ thống âu thuyền để nâng hạ tàu qua chênh lệch độ cao.
Kênh được đào chủ yếu bằng sức người.
Mục đích ban đầu là thương mại nhưng lịch sử đi khác: đường sắt ra đời ngay sau đó và nhanh chóng thay thế vai trò vận tải của kênh — nay nó chủ yếu phục vụ du lịch đường thuỷ.
Hồ trong đời sống
Phần con người.
Bơi hồ vào mùa hè là hoạt động phổ biến khắp cả nước.
Rất nhiều nhà nghỉ được xây bên bờ hồ.
Câu cá là hoạt động giải trí được ưa chuộng.
Mùa đông, hồ đóng băng và người ta đi bộ, trượt băng hoặc câu qua lỗ khoét.
Xông hơi rồi nhảy xuống nước lạnh là truyền thống vùng Bắc Âu.
Cảnh báo an toàn rất quan trọng: độ dày băng không đều và không phải hồ nào cũng an toàn để đi lên — mỗi mùa đông đều có tai nạn, nên chỉ đi trên băng ở nơi được kiểm tra và khuyến cáo.
Chất lượng nước
Phần môi trường, khép bài.
Mưa axit từng làm nhiều hồ Thuỵ Điển bị chua hoá trong thế kỷ hai mươi.
Nguồn chủ yếu là khí thải công nghiệp từ chính nước này và từ nơi khác theo gió.
Thuỵ Điển đã thực hiện chương trình rải vôi xuống hồ để trung hoà.
Các hiệp định quốc tế về giảm phát thải lưu huỳnh đã cải thiện tình hình.
Nhưng một số hồ vẫn cần can thiệp duy trì.
Thuỷ điện từ sông
Phần năng lượng, rất quan trọng với nước này.
Các sông lớn ở phía bắc được xây đập làm thuỷ điện.
Thuỷ điện chiếm phần lớn sản lượng điện của Thuỵ Điển.
Điện được truyền từ bắc xuống các vùng tiêu thụ ở phía nam.
Một số sông được giữ nguyên không xây đập theo quyết định bảo tồn.
Đập ảnh hưởng tới đường di cư của cá hồi, nên có công trình cho cá vượt.
Đây là một quyết định chính sách đáng chú ý: Thuỵ Điển chủ động giữ lại một số sông lớn không khai thác, dù chúng có tiềm năng thuỷ điện — đánh đổi công suất lấy hệ sinh thái nguyên vẹn.
Đây là một trong những ví dụ sớm nhất về ô nhiễm xuyên biên giới được giải quyết bằng ngoại giao: Thuỵ Điển là nước đưa vấn đề mưa axit ra diễn đàn quốc tế từ đầu thập niên 1970, vì phần lớn nguồn gây ra nó đến từ ngoài biên giới của họ.
Vì sao Thuỵ Điển có nhiều hồ?
Vì khối băng thời băng hà bào mòn nền đá, khoét các chỗ trũng và để lại vật liệu chặn dòng chảy; khi băng tan các chỗ trũng đầy nước, và nền đá cổ ít thấm nên hồ giữ được nước.
Kênh Göta để làm gì?
Nối biển Baltic phía đông với eo biển phía tây, hoàn thành năm 1832 sau hơn hai mươi năm thi công chủ yếu bằng sức người — nhưng đường sắt ra đời ngay sau đó thay thế vai trò vận tải, nay kênh chủ yếu phục vụ du lịch.
Đi trên mặt hồ đóng băng có an toàn không?
Không phải lúc nào cũng an toàn — độ dày băng không đều và mỗi mùa đông đều có tai nạn, nên chỉ đi trên băng ở nơi được kiểm tra và có khuyến cáo.
Mưa axit ảnh hưởng tới hồ Thuỵ Điển thế nào?
Làm nhiều hồ bị chua hoá trong thế kỷ hai mươi, phần lớn nguồn đến từ ngoài biên giới theo gió; Thuỵ Điển đã rải vôi trung hoà và là nước đưa vấn đề này ra diễn đàn quốc tế từ đầu thập niên 1970.
