Thuỵ Điển là nước phương Tây đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, từ năm 1969. Lịch sử quan hệ này khác hẳn quan hệ của Việt Nam với hầu hết các nước phương Tây khác, và nó giải thích nhiều điều tới tận hôm nay.
- Thuỵ Điển thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà năm 1969.
- Đây là nước phương Tây đầu tiên làm điều đó.
- Thuỵ Điển từng là nhà tài trợ phát triển lớn cho Việt Nam trong nhiều thập niên.
- Nhà máy giấy Bãi Bằng là dự án hợp tác được nhắc tới nhiều nhất.
Bối cảnh cuối thập niên 1960
Phần lịch sử.
Phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam ở Thuỵ Điển rất mạnh trong thập niên 1960 và 1970.
Thủ tướng Thuỵ Điển khi đó công khai lên tiếng phản đối chiến tranh.
Lập trường này gây căng thẳng trong quan hệ với Hoa Kỳ một thời gian.
Quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà được thiết lập năm 1969.
Nhiều người Thuỵ Điển tham gia các cuộc tuần hành ủng hộ Việt Nam.
Đây là lý do một điều rất cụ thể còn thấy tới nay: nhiều người Thuỵ Điển lớn tuổi biết tên Việt Nam từ thời trẻ của họ, và điều đó tạo thiện cảm sẵn có trong giao tiếp mà người Việt ở đây thường nhận ra.
Viện trợ phát triển
Phần hợp tác.
Thuỵ Điển viện trợ phát triển cho Việt Nam trong nhiều thập niên.
Các lĩnh vực gồm y tế, giáo dục, lâm nghiệp và cải cách hành chính.
Nhà máy giấy Bãi Bằng ở Phú Thọ là dự án lớn và được nhắc tới nhiều nhất.
Dự án này kéo dài nhiều năm và đào tạo một lượng lớn kỹ sư, công nhân Việt Nam.
Thuỵ Điển cũng hỗ trợ xây dựng một số cơ sở y tế.
Điều đáng nói về di sản của các dự án này: nhiều người Việt được đào tạo trong khuôn khổ hợp tác đó về sau giữ vị trí trong ngành của mình — nên mạng lưới quan hệ giữa hai nước có nền sâu hơn con số thương mại thể hiện.
Chuyển từ viện trợ sang hợp tác
Phần hiện tại.
Chương trình viện trợ phát triển song phương đã kết thúc khi Việt Nam đạt mức thu nhập trung bình.
Quan hệ chuyển sang thương mại, đầu tư và hợp tác nghiên cứu.
Doanh nghiệp Thuỵ Điển có mặt tại Việt Nam trong nhiều ngành.
Hợp tác về đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững được đẩy mạnh.
Trao đổi giáo dục và nghiên cứu tăng lên.
Đây là chuyển biến bình thường của quan hệ phát triển: từ quan hệ cho và nhận sang quan hệ hai chiều — và nó tạo cơ hội khác cho thế hệ người Việt hôm nay so với thế hệ trước.
Cộng đồng người Việt trong bức tranh đó
Phần nối sang chuyên mục.
Đợt người Việt tới Thuỵ Điển đầu tiên gắn với chương trình tiếp nhận người tị nạn.
Sau đó là đoàn tụ gia đình, du học và lao động chuyên môn.
Cộng đồng nhỏ hơn nhiều so với ở Đức, Pháp hay Séc.
Tập trung chủ yếu ở ba thành phố lớn.
Có hội đoàn và hoạt động cộng đồng ở các thành phố đó.
Điểm khác biệt so với cộng đồng người Việt ở nhiều nước: quan hệ hai nước có nền lịch sử thuận lợi từ trước khi cộng đồng hình thành — điều không phải cộng đồng người Việt ở đâu cũng có.
Ý nghĩa thực tế hôm nay
Phần khép lại.
Có cơ quan đại diện của hai nước tại thủ đô của nhau.
Có hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa hai nước.
Có chương trình học bổng và hợp tác đại học.
Doanh nghiệp hai bên có tổ chức kết nối.
Đường bay giữa hai nước thường phải nối chuyến.
Thuỵ Điển trong ký ức người Việt
Phần văn hoá đại chúng.
Tên Thuỵ Điển gắn với một số công trình được xây trong giai đoạn hợp tác.
Một bệnh viện nhi ở Hà Nội từng mang tên gắn với sự hợp tác đó.
Nhiều người Việt thế hệ trước biết tới Thuỵ Điển qua các dự án này.
Sản phẩm tiêu dùng của các thương hiệu Thuỵ Điển cũng phổ biến ở Việt Nam.
Nhiều doanh nghiệp Thuỵ Điển có nhà máy hoặc văn phòng tại Việt Nam.
Đây là điều tạo thuận lợi nhỏ trong giao tiếp: người Việt và người Thuỵ Điển thường có sẵn một điểm chung để bắt chuyện — điều mà quan hệ giữa hai nước xa nhau thường không có.
Với người Việt tính sang Thuỵ Điển, đây là điều đáng biết: nền quan hệ tốt không thay thế được thủ tục nhưng làm cho quá trình hoà nhập nhẹ nhàng hơn — và đó là lợi thế nhỏ nhưng có thật.
Thuỵ Điển thiết lập quan hệ với Việt Nam từ khi nào?
Năm 1969 với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà — đây là nước phương Tây đầu tiên làm điều đó, trong bối cảnh phong trào phản đối chiến tranh ở Thuỵ Điển rất mạnh.
Dự án hợp tác nổi tiếng nhất là gì?
Nhà máy giấy Bãi Bằng ở Phú Thọ — dự án kéo dài nhiều năm và đào tạo một lượng lớn kỹ sư, công nhân Việt Nam; Thuỵ Điển cũng hỗ trợ xây dựng một số cơ sở y tế.
Quan hệ hai nước hiện nay thế nào?
Chương trình viện trợ phát triển song phương đã kết thúc khi Việt Nam đạt mức thu nhập trung bình; quan hệ chuyển sang thương mại, đầu tư, hợp tác nghiên cứu và trao đổi giáo dục.
Lịch sử này có ý nghĩa gì với người Việt ở đây?
Nhiều người Thuỵ Điển lớn tuổi biết tên Việt Nam từ thời trẻ của họ, tạo thiện cảm sẵn có trong giao tiếp — nền quan hệ tốt không thay thế thủ tục nhưng làm quá trình hoà nhập nhẹ nhàng hơn.
