Một chương trình cho nhân viên mua máy tính về nhà từ cuối thập niên 1990 được nhiều người coi là gốc rễ của làn sóng khởi nghiệp sau này ở Thuỵ Điển. Hệ sinh thái công nghệ ở đây không tự nhiên mà có, và câu chuyện của nó đáng kể lại.
- Stockholm là một trong các trung tâm khởi nghiệp mạnh của châu Âu tính trên đầu người.
- Thuỵ Điển phổ cập máy tính gia đình và internet từ rất sớm.
- Ngành viễn thông trong nước đào tạo ra lớp kỹ sư đông đảo.
- Nhiều dịch vụ số nổi tiếng thế giới có gốc ở nước này.
Chương trình máy tính gia đình
Phần lịch sử đáng chú ý nhất.
Cuối thập niên 1990, Thuỵ Điển có chương trình ưu đãi thuế cho người lao động mua máy tính qua nơi làm việc.
Rất nhiều hộ gia đình có máy tính sớm hơn nhiều nước khác.
Hạ tầng internet cũng được đầu tư sớm và phủ rộng.
Một thế hệ trẻ em lớn lên với máy tính trong nhà.
Nhiều nhà sáng lập công ty công nghệ Thuỵ Điển thuộc thế hệ đó.
Đây là ví dụ hiếm về một chính sách thuế có hệ quả văn hoá dài hạn: mục tiêu ban đầu chỉ là phổ cập máy tính, nhưng kết quả là cả một thế hệ thành thạo công nghệ từ nhỏ.
Những yếu tố cộng vào
Phần nguyên nhân khác.
Ngành viễn thông lâu đời đào tạo ra lượng kỹ sư lớn.
Trình độ tiếng Anh cao giúp làm ăn quốc tế ngay từ đầu.
Thị trường nội địa nhỏ buộc phải nghĩ toàn cầu.
Hệ thống an sinh xã hội giảm rủi ro cá nhân khi khởi nghiệp thất bại.
Có quỹ đầu tư mạo hiểm và mạng lưới nhà đầu tư trong nước.
Yếu tố an sinh đáng suy nghĩ nhất: khi thất bại không đồng nghĩa với mất bảo hiểm y tế và mất chỗ ở, người ta dám thử hơn — đây là lập luận thường được nêu về mối liên hệ giữa phúc lợi và tinh thần khởi nghiệp.
Các lĩnh vực mạnh
Phần cơ cấu.
Phát nhạc trực tuyến và dịch vụ số tiêu dùng.
Công nghệ tài chính, nhất là thanh toán.
Ngành trò chơi điện tử có nhiều studio nổi tiếng.
Công nghệ sạch và pin đang phát triển mạnh.
Công nghệ y tế gắn với ngành dược lâu đời.
Ngành trò chơi đáng nhắc riêng: Thuỵ Điển có nhiều studio game thành công so với quy mô dân số — và một phần lý do lại quay về chương trình máy tính gia đình và mùa đông dài trong nhà.
Cơ hội cho người nước ngoài
Phần thực dụng.
Ngành công nghệ ở Thuỵ Điển dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ làm việc phổ biến.
Nhiều công ty tuyển quốc tế và hỗ trợ thủ tục cư trú.
Kỹ sư phần mềm và chuyên gia dữ liệu nằm trong nhóm thiếu nhân lực.
Không nhất thiết phải biết tiếng Thuỵ Điển để bắt đầu.
Nhưng biết tiếng mở ra nhiều cơ hội hơn về lâu dài.
Đây là cửa vào dễ nhất cho người Việt có nghề: ngành công nghệ là nơi rào cản ngôn ngữ thấp nhất ở Thuỵ Điển — nhưng cũng là nơi cạnh tranh quốc tế cao nhất.
Khởi nghiệp tại chỗ
Phần khép lại.
Thủ tục lập công ty đơn giản và làm được trực tuyến.
Có cơ quan hỗ trợ và tư vấn cho người khởi nghiệp.
Người nước ngoài lập công ty cần đáp ứng điều kiện về cư trú.
Có diện thị thực dành cho người tự kinh doanh với yêu cầu riêng.
Nên tìm hiểu nghĩa vụ thuế và kế toán trước khi bắt đầu.
Mặt trái của hệ sinh thái
Phần cân bằng, nói thẳng.
Chi phí sống ở Stockholm cao và thị trường nhà ở rất căng.
Thuế thu nhập cao ảnh hưởng tới thu nhập thực của nhân sự cấp cao.
Một số công ty chuyển trụ sở hoặc mở văn phòng ở nước khác khi lớn lên.
Cạnh tranh tuyển người giỏi với các trung tâm công nghệ khác rất gay gắt.
Chế độ thuế với quyền chọn mua cổ phần từng là điểm bị phê phán và đã được sửa đổi.
Đây là tranh luận chưa dứt trong nước: mô hình thuế cao nuôi hệ sinh thái nhưng cũng làm khó việc giữ người ở giai đoạn công ty lớn lên — và cả hai vế đều có bằng chứng.
Lời khuyên thực tế: tham gia cộng đồng khởi nghiệp địa phương trước khi lập công ty — ở Thuỵ Điển, mạng lưới quan hệ có vai trò lớn và các sự kiện cộng đồng thường mở và miễn phí.
Vì sao Thuỵ Điển có nhiều công ty công nghệ?
Do phổ cập máy tính gia đình và internet từ rất sớm qua chương trình ưu đãi thuế cuối thập niên 1990, cộng với ngành viễn thông đào tạo nhiều kỹ sư, tiếng Anh tốt, thị trường nhỏ buộc nghĩ toàn cầu và an sinh xã hội giảm rủi ro khởi nghiệp.
An sinh xã hội liên quan gì tới khởi nghiệp?
Khi thất bại không đồng nghĩa với mất bảo hiểm y tế và mất chỗ ở thì người ta dám thử hơn — đây là lập luận thường được nêu về mối liên hệ giữa phúc lợi và tinh thần khởi nghiệp.
Có cần biết tiếng Thuỵ Điển để làm công nghệ không?
Không nhất thiết để bắt đầu vì ngành này dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ làm việc phổ biến, nhưng biết tiếng mở ra nhiều cơ hội hơn về lâu dài.
Người nước ngoài lập công ty ở Thuỵ Điển được không?
Được, thủ tục đơn giản và làm trực tuyến, nhưng cần đáp ứng điều kiện về cư trú và có diện thị thực riêng cho người tự kinh doanh — nên tìm hiểu nghĩa vụ thuế và kế toán trước khi bắt đầu.
