Không cần lên vùng cực mới thấy chênh lệch: ngay ở thủ đô Thuỵ Điển, mùa đông và mùa hè khác nhau tới hơn mười tiếng ánh sáng mỗi ngày. Đây là điều người mới sang cảm nhận rõ nhất trong năm đầu tiên.
- Vào giữa mùa đông, Stockholm có khoảng sáu tiếng ánh sáng ban ngày.
- Vào giữa mùa hè, con số đó lên khoảng mười tám tiếng.
- Thuỵ Điển áp dụng giờ mùa hè, đổi đồng hồ hai lần mỗi năm.
- Ngay cả mùa hè ở Stockholm, trời cũng không tối hẳn vào ban đêm.
Mùa đông ở thủ đô
Phần trải nghiệm.
Giữa mùa đông, mặt trời mọc muộn và lặn vào giữa chiều.
Người đi làm giờ hành chính có thể không thấy ánh sáng ban ngày trong tuần.
Trời thường nhiều mây nên ánh sáng còn yếu hơn con số giờ nắng.
Mặt trời ở rất thấp nên bóng đổ dài suốt cả ngày.
Đèn được bật gần như cả ngày trong văn phòng và trường học.
Đây là điều khó nhất với người từ vùng nhiệt đới: không phải cái lạnh mà là việc đi làm khi trời tối và về khi trời đã tối — nhiều người nói đó mới là thử thách thật của mùa đông Bắc Âu.
Mùa hè ở thủ đô
Nửa còn lại.
Giữa mùa hè, trời sáng từ rất sớm tới rất muộn.
Ngay cả sau khi mặt trời lặn, bầu trời vẫn sáng mờ suốt đêm.
Người ta sinh hoạt ngoài trời tới rất khuya.
Quán xá và công viên đông đúc vào những tối đẹp trời.
Kỳ nghỉ hè dài rơi vào giai đoạn này.
Cách người Thuỵ Điển tận dụng mùa hè rất đáng chú ý: gần như cả nước dồn hoạt động ngoài trời vào vài tháng ngắn — và họ làm điều đó rất triệt để, vì biết rõ nó không kéo dài.
Cơ thể phản ứng thế nào
Phần sinh học.
Ánh sáng điều chỉnh nhịp sinh học và việc tiết hormone giấc ngủ.
Thiếu ánh sáng buổi sáng làm nhịp sinh học lệch đi.
Nhiều người thấy buồn ngủ và uể oải hơn vào các tháng tối.
Rối loạn cảm xúc theo mùa là hiện tượng được y học công nhận.
Mức độ ảnh hưởng khác nhau rất nhiều giữa từng người.
Điều nên biết trước khi sang: đây là phản ứng sinh lý bình thường chứ không phải yếu đuối, và có những cách xử lý hiệu quả — chủ đề của bài riêng trong chuyên mục này.
Giờ mùa hè và chuyện đổi đồng hồ
Phần thực dụng.
Thuỵ Điển đổi sang giờ mùa hè vào cuối tháng ba.
Đổi trở lại vào cuối tháng mười.
Việc đổi đồng hồ làm buổi chiều mùa đông tối sớm hơn theo cảm nhận.
Liên minh châu Âu đã bàn về việc bỏ đổi giờ nhưng chưa thống nhất.
Chênh lệch múi giờ với Việt Nam vì thế thay đổi theo mùa.
Đây là chi tiết rất thực tế với người có gia đình ở Việt Nam: giờ gọi về nhà phải điều chỉnh hai lần mỗi năm, và nhiều người quên điều này trong tuần đầu sau khi đổi giờ.
Thích nghi trong năm đầu
Phần lời khuyên, khép bài.
Ra ngoài vào giờ có ánh sáng dù chỉ mười lăm phút.
Ngồi gần cửa sổ trong giờ làm việc nếu có thể.
Duy trì giờ ngủ cố định thay vì theo cảm giác.
Vận động đều đặn giúp nhiều với tâm trạng mùa tối.
Lên kế hoạch có việc để mong chờ trong các tháng tối.
Ánh sáng và kiến trúc trong nhà
Phần rất đặc trưng Bắc Âu.
Nhà ở Thuỵ Điển thường có cửa sổ lớn để đón tối đa ánh sáng.
Tường và nội thất màu sáng giúp phản chiếu ánh sáng trong nhà.
Đèn được bố trí thành nhiều nguồn nhỏ thay vì một đèn trần mạnh.
Nến được dùng rất nhiều vào mùa tối.
Đèn cửa sổ hình sao hoặc hình chân nến là hình ảnh quen thuộc trong mùa vọng.
Đây là lý do phong cách nội thất Bắc Âu trở nên nổi tiếng thế giới: nó ra đời để giải quyết bài toán thiếu ánh sáng, không phải vì thẩm mỹ thuần tuý.
Làm việc và học tập trong mùa tối
Phần thực tế cho người mới.
Giờ làm việc nhìn chung ổn định và ít làm ngoài giờ.
Nhiều nơi cho phép sắp xếp giờ linh hoạt trong mùa đông.
Nghỉ giải lao cà phê giữa buổi là thói quen được duy trì.
Trường học tổ chức hoạt động ngoài trời kể cả trời tối và lạnh.
Trẻ nhỏ ở nhà trẻ vẫn ra ngoài chơi hằng ngày trong mùa đông.
Câu nói quen thuộc ở đây tóm gọn cách tiếp cận: không có thời tiết xấu, chỉ có quần áo không phù hợp — và nó được áp dụng nghiêm túc từ nhà trẻ trở lên.
Điều người Thuỵ Điển thường nói với người mới: năm đầu tiên là năm khó nhất — cơ thể và thói quen cần một vòng mùa đầy đủ để quen với nhịp ánh sáng ở đây.
Mùa đông ở Stockholm có bao nhiêu tiếng sáng?
Khoảng sáu tiếng vào giữa mùa đông, so với khoảng mười tám tiếng vào giữa mùa hè — chênh lệch hơn mười tiếng ánh sáng mỗi ngày giữa hai mùa.
Điều gì khó nhất với người từ vùng nhiệt đới?
Không phải cái lạnh mà là việc đi làm khi trời còn tối và về khi trời đã tối trong nhiều tuần liền — nhiều người nói đó mới là thử thách thật của mùa đông Bắc Âu.
Thiếu ánh sáng ảnh hưởng tới cơ thể thế nào?
Ánh sáng điều chỉnh nhịp sinh học và việc tiết hormone giấc ngủ, nên thiếu ánh sáng buổi sáng làm nhịp sinh học lệch đi; rối loạn cảm xúc theo mùa là hiện tượng được y học công nhận và mức độ khác nhau giữa từng người.
Chênh lệch múi giờ với Việt Nam có cố định không?
Không — Thuỵ Điển đổi sang giờ mùa hè cuối tháng ba và đổi lại cuối tháng mười, nên giờ gọi về nhà phải điều chỉnh hai lần mỗi năm.
