Lễ hội lớn nhất của mùa đông Thuỵ Điển rơi đúng vào những ngày tối nhất trong năm, và trung tâm của nó là nến. Đó không phải trùng hợp — cả chuỗi lễ hội mùa đông ở đây đều xoay quanh ánh sáng.
- Lễ Lucia được tổ chức vào ngày 13 tháng 12 hằng năm.
- Đoàn rước có người dẫn đầu đội vòng nến trên đầu.
- Mùa vọng gồm bốn chủ nhật trước Giáng sinh, mỗi tuần thắp thêm một nến.
- Các lễ này rơi vào giai đoạn ít ánh sáng nhất trong năm.
Lucia là gì
Phần nguồn gốc.
Lễ mang tên một vị thánh trong truyền thống Kitô giáo.
Nhưng hình thức tổ chức ở Thuỵ Điển kết hợp cả các yếu tố dân gian bản địa.
Ngày 13 tháng 12 theo lịch cũ từng gần với ngày ngắn nhất trong năm.
Đoàn rước gồm người dẫn đầu đội vòng nến và những người cầm nến đi theo.
Có bài hát riêng được hát trong lễ.
Đây là ví dụ điển hình của việc các truyền thống chồng lên nhau: một lễ Kitô giáo đặt lên một lễ mừng ánh sáng có trước đó, và cả hai lớp đều còn thấy được.
Lucia trong đời sống hôm nay
Phần thực tế.
Trường học và nhà trẻ tổ chức lễ Lucia cho học sinh.
Nhiều nơi làm việc và cộng đồng cũng có chương trình riêng.
Buổi lễ thường diễn ra vào sáng sớm khi trời còn tối.
Có buổi lễ được truyền hình trực tiếp trên cả nước.
Trẻ em tham gia với vai trò khác nhau trong đoàn rước.
Với cha mẹ người Việt có con đi học ở đây: đây là dịp con sẽ tham gia và cần chuẩn bị trang phục — và cũng là dịp tốt để gia đình tiếp xúc với cộng đồng trường học.
Món ăn của mùa
Phần ẩm thực.
Bánh mì ngọt màu vàng nhờ nghệ tây là món gắn với dịp Lucia.
Bánh gừng mỏng giòn là món của cả mùa vọng.
Rượu vang nóng pha gia vị được uống trong các dịp tụ họp mùa đông.
Bữa tiệc Giáng sinh truyền thống gồm rất nhiều món bày cùng lúc.
Mỗi gia đình có biến thể riêng của các món này.
Chi tiết đáng chú ý về nghệ tây: một loại gia vị rất đắt tiền lại thành nguyên liệu của bánh bình dân mùa đông — dấu vết của các tuyến thương mại cũ.
Mùa vọng và chuỗi lễ
Phần lịch mùa đông.
Mùa vọng bắt đầu bốn chủ nhật trước Giáng sinh.
Mỗi chủ nhật thắp thêm một cây nến trên giá nến bốn ngọn.
Đèn cửa sổ hình sao và chân nến điện được treo từ đầu mùa vọng.
Giáng sinh được mừng chủ yếu vào tối ngày 24.
Sau đó là dịp năm mới và lễ hiển linh vào đầu tháng một.
Nhìn cả chuỗi mới thấy thiết kế của nó: từ cuối tháng mười một tới đầu tháng một, gần như tuần nào cũng có một dịp thắp sáng — đúng giai đoạn tối nhất trong năm.
Lễ mừng ánh sáng quay lại
Phần khép lại chuyên mục.
Cuối tháng tư có lễ đốt lửa mừng mùa xuân.
Người ta tụ tập quanh đống lửa lớn và hát các bài hát mùa xuân.
Đây là dịp đánh dấu mùa tối đã qua.
Sinh viên ở các thành phố đại học tổ chức riêng rất sôi động.
Sau đó là mùa hè với Midsommar là đỉnh điểm.
Quyền tiếp cận thiên nhiên
Phần nối sang chủ đề rừng và hồ.
Thuỵ Điển có nguyên tắc cho phép mọi người đi lại tự do trong thiên nhiên, kể cả trên đất tư.
Kèm theo đó là nghĩa vụ không phá và không quấy nhiễu.
Được hái nấm, quả mọng và hoa dại ở phần lớn nơi.
Không được tới quá gần nhà ở của người khác.
Nguyên tắc này áp dụng cho cả người nước ngoài.
Chính nguyên tắc này khiến các lễ hội ngoài trời khả thi ở quy mô cả nước: người ta có thể tụ tập, đốt lửa hay hái hoa mà không cần xin phép chủ đất — chủ đề sẽ trở lại ở chuyên mục về rừng và hồ.
Tham gia khi là người mới
Phần thực dụng.
Các lễ công cộng mở cho tất cả mọi người.
Nhà thờ và trường học thường có chương trình Lucia mở.
Chợ Giáng sinh mở ở nhiều thành phố trong mùa vọng.
Đây là dịp tốt để làm quen với hàng xóm và đồng nghiệp.
Không cần theo tôn giáo nào mới tham gia được.
Đây là quan sát nhiều người nước ngoài chia sẻ: các dịp lễ mùa đông là lúc xã hội Thuỵ Điển cởi mở nhất với người mới — vì chúng được tổ chức chung chứ không riêng trong gia đình.
Điều đọng lại của cả chuyên mục: lịch lễ hội Thuỵ Điển là lịch của ánh sáng chứ không phải lịch của lịch sử — mỗi dịp lớn đều rơi vào một mốc trong chu kỳ ngày dài ngày ngắn, và đó là cách một xã hội tổ chức đời sống quanh điều kiện tự nhiên mà nó không đổi được.
Lễ Lucia tổ chức khi nào?
Ngày 13 tháng 12 hằng năm, với đoàn rước gồm người dẫn đầu đội vòng nến và những người cầm nến đi theo; buổi lễ thường diễn ra vào sáng sớm khi trời còn tối.
Vì sao các lễ mùa đông đều liên quan tới nến?
Vì chúng rơi đúng giai đoạn ít ánh sáng nhất trong năm — từ cuối tháng mười một tới đầu tháng một, gần như tuần nào cũng có một dịp thắp sáng.
Mùa vọng ở Thuỵ Điển thế nào?
Bắt đầu bốn chủ nhật trước Giáng sinh, mỗi chủ nhật thắp thêm một cây nến trên giá nến bốn ngọn; đèn cửa sổ hình sao được treo từ đầu mùa vọng và Giáng sinh mừng chủ yếu vào tối ngày 24.
Có lễ nào mừng mùa xuân không?
Có — cuối tháng tư có lễ đốt lửa mừng mùa xuân, người ta tụ quanh đống lửa lớn và hát các bài hát mùa xuân, đánh dấu mùa tối đã qua; sinh viên ở các thành phố đại học tổ chức rất sôi động.
