Ở phía bắc Thuỵ Điển có những tuần mặt trời không lặn, và vài tuần khác trong năm nó không mọc lên khỏi đường chân trời. Đây là hiện tượng định hình toàn bộ đời sống ở vùng cực.
- Hiện tượng mặt trời không lặn xảy ra ở phía bắc vòng Bắc Cực vào mùa hè.
- Đêm vùng cực là giai đoạn mùa đông mặt trời không mọc lên khỏi đường chân trời.
- Càng lên bắc thì hai giai đoạn này càng kéo dài.
- Ngay tại vòng Bắc Cực, mỗi hiện tượng chỉ kéo dài khoảng một ngày.
Vì sao xảy ra
Phần thiên văn, giải thích đơn giản.
Trục quay của Trái Đất nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo.
Vào mùa hè bán cầu bắc, cực bắc nghiêng về phía mặt trời.
Ở vĩ độ đủ cao, mặt trời không xuống dưới đường chân trời trong suốt vòng quay của ngày.
Nửa năm sau, tình hình đảo ngược và mặt trời không lên được.
Vòng Bắc Cực chính là vĩ độ ranh giới nơi hiện tượng bắt đầu xảy ra.
Điều này giải thích một chi tiết hay bị hiểu sai: ngay tại vòng Bắc Cực, mặt trời chỉ không lặn đúng khoảng một ngày trong năm — muốn có nhiều tuần thì phải đi xa hơn về phía bắc.
Mùa hè không có đêm
Phần trải nghiệm mùa hè.
Ở cực bắc Thuỵ Điển, giai đoạn mặt trời không lặn kéo dài khoảng từ cuối tháng năm tới giữa tháng bảy.
Ánh sáng ban đêm là thứ ánh sáng thấp, vàng và rất dịu.
Người ta vẫn sinh hoạt và ngủ theo đồng hồ chứ không theo mặt trời.
Rèm chắn sáng là vật dụng bắt buộc trong nhà.
Trẻ em đi ngủ khi trời vẫn sáng trưng.
Điều nhiều người mới tới bất ngờ: khó ngủ vì sáng là vấn đề thật, không phải chuyện lạ lẫm ban đầu — cơ thể dựa vào bóng tối để tiết hormone giấc ngủ.
Mùa đông không có ngày
Phần trải nghiệm mùa đông.
Ở cực bắc, giai đoạn mặt trời không mọc kéo dài khoảng từ đầu tháng mười hai tới đầu tháng một.
Không có nghĩa là tối hoàn toàn cả ngày.
Giữa trưa có ánh sáng mờ kiểu hoàng hôn kéo dài vài giờ.
Tuyết phản chiếu làm mọi thứ sáng hơn nhiều so với tưởng tượng.
Ánh sáng lúc đó có màu xanh lam rất đặc trưng.
Đây là điểm cần nói cho đúng: đêm vùng cực không phải là bóng tối đen kịt hai mươi bốn giờ — nhưng việc không thấy mặt trời trong nhiều tuần vẫn có tác động thật lên cơ thể.
Ánh sáng thay đổi nhanh thế nào
Phần ít người để ý.
Ở vĩ độ cao, độ dài ngày thay đổi rất nhanh trong mùa xuân và mùa thu.
Mỗi tuần có thể chênh nhau tới cả tiếng ánh sáng.
Tháng ba và tháng tư là giai đoạn ngày dài ra nhanh nhất.
Tháng chín và tháng mười là giai đoạn ngày ngắn lại nhanh nhất.
Sự thay đổi nhanh này ảnh hưởng tới tâm trạng rõ hơn cả mức ánh sáng tuyệt đối.
Người sống lâu ở đây mô tả cảm giác mùa xuân rất riêng: ánh sáng quay lại nhanh tới mức cảm nhận được từng tuần, và đó là một trong những trải nghiệm dễ chịu nhất của việc sống ở vĩ độ cao.
Đi xem vào lúc nào
Phần thực dụng, khép bài.
Muốn thấy mặt trời lúc nửa đêm thì đi vào khoảng tháng sáu và đầu tháng bảy.
Muốn trải nghiệm đêm vùng cực thì đi vào tháng mười hai.
Phải đi lên phía bắc vòng Bắc Cực, không phải ở Stockholm.
Mang rèm chắn sáng hoặc bịt mắt cho chuyến mùa hè.
Mang đồ ấm đúng chuẩn cho chuyến mùa đông.
Cây cối và động vật phản ứng ra sao
Phần sinh thái.
Mùa sinh trưởng ở phía bắc rất ngắn nhưng ngày lại dài.
Cây quang hợp gần như suốt hai mươi tư giờ trong vài tuần.
Vì thế cây cỏ mọc rất nhanh trong mùa hè ngắn ngủi.
Quả mọng ở vùng bắc có vị đậm hơn, điều được cho là liên quan tới ánh sáng kéo dài.
Nhiều loài chim di cư lên đây làm tổ đúng mùa ngày dài.
Đây là nghịch lý sinh thái thú vị của vĩ độ cao: thời gian ngắn nhưng cường độ cực lớn — cả một mùa sinh trưởng dồn vào vài tuần không có đêm.
Lời khuyên hay bị bỏ qua: mùa hè ở vùng cực Thuỵ Điển có muỗi rất nhiều — đây là điều ít ai nói trước nhưng ảnh hưởng thật tới chuyến đi.
Mặt trời lúc nửa đêm xảy ra khi nào?
Ở cực bắc Thuỵ Điển kéo dài khoảng từ cuối tháng năm tới giữa tháng bảy; ngay tại vòng Bắc Cực thì chỉ khoảng một ngày trong năm, muốn nhiều tuần phải đi xa hơn về phía bắc.
Đêm vùng cực có tối hoàn toàn không?
Không — giữa trưa vẫn có ánh sáng mờ kiểu hoàng hôn kéo dài vài giờ với màu xanh lam đặc trưng, và tuyết phản chiếu làm mọi thứ sáng hơn nhiều so với tưởng tượng.
Ngủ thế nào khi trời sáng suốt đêm?
Rèm chắn sáng là vật dụng bắt buộc và người ta sinh hoạt theo đồng hồ chứ không theo mặt trời — khó ngủ vì sáng là vấn đề thật vì cơ thể dựa vào bóng tối để tiết hormone giấc ngủ.
Nên đi vào mùa nào?
Tháng sáu tới đầu tháng bảy để thấy mặt trời lúc nửa đêm, tháng mười hai để trải nghiệm đêm vùng cực — và phải lên phía bắc vòng Bắc Cực chứ không phải ở Stockholm.
